מה חשוב לדעת על IBD והריון? איך יודעים שהטיפול באמת מצליח? והאם היעלמות התסמינים מספיקה?

בכנס השנתי של האיגוד הישראלי לגסטרואנטרולוגיה ומחלות כבד 2026 הציגו:

פרופ' אריאלה שטרית – מנהלת יחידת IBD MOM במכון למחלות דרכי העיכול, המרכז הרפואי שערי צדק, ירושלים.

פרופ' בלה אונגר – מנהלת השירות לגסטרואימונולוגיה קלינית ותרגומית במרכז הרפואי שיבא, רמת גן.

את הרצאתן:

"Beyond Trial & Error: Precision Targeting and Outcomes in IBD"

"מעבר לניסוי & טעייה: התאמה מדויקת של הטיפול והשגת יעדי הטיפול ב IBD"

בהרצאה סקרו את הגישות העדכניות ביותר לטיפול במחלות מעי דלקתיות – מהגדרת יעדי הטיפול ועד לניהול המחלה במהלך ההריון.

להלן עיקרי הדברים.

לא רק להרגיש טוב: איך יודעים שהמחלה באמת בשליטה?

בהתאם למחקר STRIDE II מטרת הטיפול כיום אינה רק להגיע לרמיסיה קלינית (שיפור בתסמינים), אלא לשאוף גם ל:

• רמיסיה מעבדתית (קלפרוטקטין)
• רמיסיה סונוגרפית (US מעי)
• רמיסיה אנדוסקופית

בנוסף, מחקרים עדכניים מצביעים על חשיבותה של רמיסיה היסטולוגית (ביופסיות תקינות מאזורים שהיו מודלקים בעבר), שכן היא מנבאת רגיעה ארוכת טווח של המחלה.

עוד הודגש כי בשנים האחרונות אולטרסאונד המעי הפך לכלי חשוב בהערכת התלקחות מחלה ובהערכה של תגובה לטיפול והפך להיות חלק בלתי נפרד מהמעקב המקובל של מטופלים עם מחלות מעי דלקתיות.

גם מדידת רמות התרופה והנוגדנים (מה שהוכח במיוחד עבור נוגדי TNF) מסייעת בהתאמת מינון הטיפול ובקבלת החלטות לגבי החלפה לטיפול אחר במקרה הצורך.

לא רק לשאול "איך אתה מרגיש"

מבחינת רמיסיה קלינית יש להדגיש שלפי מחקרים, מטופלים רבים אינם מדווחים על תסמינים חשובים כמו אירועי בריחת צואה ודחיפות ביציאות.

לכן, כרופאים מטפלים, עלינו לתשאל ספיציפית על תסמינים אלו על מנת לקבל הערכה מהימנה יותר של מצב המחלה והתגובה הקלינית לטיפול.

IBD והריון

ניבוי התלקחויות במהלך ההריון:

הגורם המנבא החזק ביותר להתלקחות מחלת המעי במהלך ההריון הוא פעילות של המחלה ב־6 החודשים שקדמו לכניסה להריון.

סיבוכים אימהיים:

נשים עם מחלות מעי דלקתיות (IBD) נמצאות בסיכון מוגבר לניתוחים קיסריים, רעלת הריון וסוכרת הריונית.

מחלה פעילה בזמן היריון כרוכה בסיכון מוגבר של הפלות, לידות מוקדמות ומשקלי לידה נמוכים.

עוד הודגש כי למטופלות עם קוליטיס כיבית יש סיכון גבוה יותר להתלקחות במהלך ההריון, בהשוואה למטופלות עם קרוהן, כאשר התפרצויות נפוצות במיוחד במהלך השליש הראשון להריון וכן בקרב 40% מהנשים בתקופה שלאחר הלידה.

מדדים קליניים נוספים לניבוי התלקחות כוללים פעילות של המחלה בהריון קודם ואת הפנוטיפ הספציפי של המחלה (קוליטיס כיבית).

חשיבות הטיפול לטווח הארוך

עוד הודגש כי קיימים כיום טיפולים מתקדמים המסוגלים להביא לשיפור קליני מהיר, לרבות הפחתה בדחיפות ביציאות כבר במהלך השבועות הראשונים לטיפול.

לסיכום, הודגש כי מטרת הטיפול כיום אינה רק השגת שיפור זמני, אלא רמיסיה עמוקה ומתמשכת לאורך שנים, שתאפשר למטופלים איכות חיים טובה יותר ותפחית את הסיכון להתלקחויות ולסיבוכים.

עמותת ניסאן מבקשת להודות לפרופ' אריאלה שטרית ולפרופ' בלה אונגר על שיתוף הפעולה, הנכונות להנגיש את הידע המקצועי ועל תרומתן המשמעותית לקידום איכות הטיפול והמודעות למחלות מעי דלקתיות. אנו גאות להמשיך בשיתופי פעולה עם מומחים מובילים למען המטופלים ובני משפחותיהם.

ما الذي يجب معرفته عن أمراض الأمعاء الإلتهابية IBD والحمل؟ كيف نعرف أن العلاج حقا ناجع؟ وهل يكفي اختفاء الأعراض؟

خلال المؤتمر السنوي لرابطة أمراض الجهاز الهضمي والكبد 2026، قدّمت كل من:

البروفيسور أريئيلا شطريت، مديرة وحدة IBD MOM في معهد أمراض الجهاز الهضمي، المركز الطبي شعاري تسيدك، القدس.

البروفيسور بيلا أونغر، مديرة خدمة أمراض الجهاز الهضمي المناعية السريرية والترجمية، المركز الطبي شيبا، رمات غان.

محاضرتهما بعنوان:

"Beyond Trial & Error: Precision Targeting and Outcomes in IBD"

"ما بعد التجربة والخطأ: العلاج الشخصي وتحقيق أهداف العلاج في أمراض IBD"

استعرضت المحاضرة أحدث التوجهات في علاج أمراض الأمعاء الالتهابية، بدءًا من تحديد أهداف العلاج ووصولًا إلى إدارة المرض خلال فترة الحمل.

فيما يلي أبرز ما جاء في المحاضرة:

اختفاء الأعراض فقط ليس كافيًا... فكيف نعرف أن المرض أصبح حقًا تحت السيطرة؟

وفقًا لتوصيات STRIDE II، لم يعد الهدف من العلاج يقتصر على الوصول إلى الهدأة السريرية (تحسن الأعراض)، وإنما يشمل أيضًا:

• الهدأة المخبرية (الكالبروتكتين)
• الهدأة بالموجات فوق الصوتية للأمعاء (US الأمعاء)
• الهدأة بالمنظار

كما تشير الدراسات الحديثة إلى أهمية الوصول إلى الهدأة النسيجية (Histologic Remission)، أي أن تكون الخزعات المأخوذة من المناطق التي كانت ملتهبة سابقًا طبيعية، إذ يرتبط ذلك باستمرار هدوء المرض على المدى الطويل.

كما تم التأكيد على أن التصوير بالموجات فوق الصوتية للأمعاء أصبح خلال السنوات الأخيرة أداة مهمة لتقييم نشاط المرض، متابعة الاستجابة للعلاج وأصبح جزءًا لا يتجزأ من المتابعة الروتينية لمرضى الأمعاء الإلتهابية.

كذلك فإن قياس مستويات الدواء والأجسام المضادة (وهو أمر أثبت أهميته خاصة مع العلاجات المضادة لـ TNF) يساعد في تعديل جرعات العلاج واتخاذ القرار بشأن الاستمرار بالعلاج أو الانتقال إلى علاج آخر عند الحاجة.

لا يكفي أن نسأل: "كيف تشعر؟"

فيما يتعلق بالهدأة السريرية، أظهرت الدراسات أن كثيرًا من المرضى لا يبلغون تلقائيًا عن أعراض مهمة مثل الإلحاح في التبرز أو سلس البراز.

لذلك، ينبغي على الطبيب أن يسأل بشكل مباشر عن هذه الأعراض، للحصول على تقييم أكثر دقة لنشاط المرض والاستجابة للعلاج.

IBD والحمل

أقوى عامل يتنبأ بحدوث نوبة مرضية أثناء الحمل هو وجود نشاط للمرض خلال الأشهر الستة التي تسبق الحمل.

المضاعفات لدى الأم:

النساء المصابات بمرض الأمعاء الالتهابي أكثر عرضة للإصابة بـالولادة القيصرية، تسمم الحمل أو سكري الحمل.

كما أن نشاط المرض أثناء الحمل يزيد من خطر: الإجهاض، الولادة المبكرة وانخفاض وزن المولود عند الولادة.

كما أُشير إلى أن النساء المصابات بالتهاب القولون التقرحي/ الكوليتيس أكثر عرضة لحدوث نوبات مرضية أثناء الحمل مقارنة بمريضات داء كرون، وخاصة خلال الثلث الأول من الحمل، وكذلك لدى نحو 40% من النساء خلال فترة ما بعد الولادة.

ومن العوامل السريرية الأخرى التي تساعد في التنبؤ بحدوث النوبات هي نشاط المرض خلال حمل سابق والنمط الظاهري للمرض (الكوليتيس).

أهمية العلاج طويل الأمد

كما أكدت المحاضرة أن العلاجات المتقدمة المتوفرة اليوم قادرة على تحقيق تحسن سريري سريع، بما في ذلك تقليل الإلحاح في التبرز خلال الأسابيع الأولى من العلاج.

وفي الختام، تم التشديد على أن الهدف من العلاج اليوم لا يقتصر على تحقيق تحسن مؤقت، وإنما الوصول إلى هدأة عميقة ومستدامة لسنوات طويلة، التي تساهم في تحسين جودة حياة المرضى وتقليل خطر النوبات والمضاعفات.

🌷 تتقدم جمعية نيسان بخالص الشكر والتقدير للبروفيسور أريئيلا شطريت والبروفيسور بيلا أونغر على تعاونهما، واستعدادهما لمشاركة المعرفة الطبية وإتاحتها للجمهور، وعلى مساهمتهما القيّمة في تعزيز جودة الرعاية الصحية وزيادة الوعي بأمراض الأمعاء الالتهابية. ونفخر بمواصلة التعاون مع نخبة من الخبراء لخدمة المرضى وعائلاتهم.